Waarom echte kunst het brein anders raakt
Wat gebeurt er wanneer mensen oog in oog staan met een wereldberoemd meesterwerk? Voor het Mauritshuis onderzocht Neurofactor hoe bezoekers reageren op het echte Meisje met de Parel en hoe die ervaring verschilt van het bekijken van een reproductie.
Bekijk het verhaal achter het onderzoek
In deze korte video vertelt Martijn den Otter wat het Meisje met de Parel met onze aandacht doet en hoe Neurofactor dit onderzocht.
De case in kernpunten
Tot 10x sterkere emotionele respons is de gerapporteerde uitkomst binnen dit onderzoek. Het is geen algemene conclusie over de invloed van museumbezoek op welzijn.
De uitdaging
Kun je de kracht van echte kunst meten?
Begin 2023 benaderde het Mauritshuis Neurofactor met een nieuwsgierige vraag. Het museum wilde weten wat er precies gebeurt bij mensen die oog in oog staan met het Meisje met de Parel.
- Welke emotionele respons roept het Meisje met de Parel op?
- Verschilt die respons van het bekijken van een reproductie op hetzelfde formaat?
Dat leverde een bijzonder onderzoeksprobleem op. Een origineel meesterwerk kan niet naar een fMRI-scanner worden gebracht. De onderzoeksopzet moest daarom de echte museumervaring meten en die bevindingen daarna in een scanneronderzoek verder onderzoeken.
De aanpak
Eerst meten in het museum, daarna verdiepen
Het onderzoek werd daarom in twee delen opgezet. Eerst werd gemeten wat er in het museum zelf gebeurt. Daarna werden de belangrijkste signalen uit die metingen verder onderzocht.
Deelnemers bekeken meerdere originele kunstwerken in het museum. In een afzonderlijke ruimte bekeken zij reproducties van diezelfde werken op hetzelfde formaat.
De volgorde waarin deelnemers de originelen en de reproducties zagen werd afgewisseld. Zo werd de vergelijking tussen beide situaties eerlijker.
EEG registreerde de hersenrespons tijdens het kijken. Eye tracking liet zien welke onderdelen van het schilderij werden bekeken en hoe de blik zich verplaatste. Door beide te combineren kon het kijkgedrag worden verbonden aan de gemeten respons.
De bevindingen uit het museum werden vervolgens onderzocht met fMRI en eye tracking.
fMRI maakte zichtbaar welke hersengebieden en systemen tijdens de ervaring actief werden. Eye tracking liet zien waar deelnemers op ieder moment naar keken.
Door beide metingen te combineren kon het kijkpatroon worden verbonden aan de onderliggende respons.
Van fase 1 naar fase 2
Twee signalen die om verdieping vroegen
De metingen in het museum lieten twee dingen zien die vroegen om nader onderzoek.
- Originele kunst riep binnen dit onderzoek een veel sterkere emotionele respons op dan reproducties.
- Het Meisje met de Parel hield de aandacht uitzonderlijk sterk vast.
Waardoor blijft juist dit schilderij onze aandacht zo krachtig vasthouden?
De bevindingen
Een ontmoeting die aandacht blijft vasthouden
Binnen het onderzoek veroorzaakte het bekijken van originele kunst een aanzienlijk sterkere emotionele respons dan het bekijken van reproducties op hetzelfde formaat.
Het Meisje met de Parel hield de aandacht van deelnemers opvallend sterk vast, sterker dan de andere werken in het onderzoek.
Doordat kijkgedrag en hersenrespons tegelijk werden gemeten, kon worden gezien hoe visuele aandacht en emotionele respons in dezelfde ervaring samenkwamen.
Binnen dit onderzoek werd bij het bekijken van originele museumkunst een emotionele respons gemeten die tot tienmaal sterker was dan bij reproducties op hetzelfde formaat.
Dit resultaat geldt voor de vergelijking binnen deze studie en is geen algemene maat voor het effect van ieder museumbezoek.
Het centrale inzicht
Ogen, mond, parel - en opnieuw
Deelnemers keken niet simpelweg een keer over het gezicht. Hun blik bewoog herhaaldelijk tussen de ogen, de mond en de parel.
De blik bleef bewegen tussen drie punten in het gezicht. Juist dat terugkerende patroon hielp verklaren waarom het schilderij de aandacht niet alleen trekt, maar ook blijft vasthouden.
De methoden kort uitgelegd
Wat er precies is gemeten
EEG registreert elektrische activiteit aan de buitenzijde van het hoofd en werd hier gebruikt om veranderingen in hersenrespons tijdens het kijken te volgen.
Eye tracking registreert waar iemand kijkt, in welke volgorde en hoelang bepaalde onderdelen de aandacht vasthouden.
fMRI meet veranderingen in bloedtoevoer die samenhangen met hersenactiviteit en werd gebruikt om de respons verder te onderzoeken.
Betekenis
De waarde van kunst ontstaat in de echte ontmoeting
Het onderzoek maakte zichtbaar dat de ervaring van een origineel kunstwerk niet volledig wordt gereproduceerd door een afbeelding op hetzelfde formaat. Dit is een inzicht uit deze specifieke studie.
- Het origineel en de reproductie riepen binnen dit onderzoek niet dezelfde respons op.
- Het Meisje met de Parel veroorzaakte een bijzonder patroon van aanhoudende visuele aandacht.
- De combinatie van metingen in het museum en verdiepend scanneronderzoek maakte dit zichtbaar.
Beleving ontstaat in context. Wie alleen achteraf vraagt wat mensen hebben ervaren, mist een deel van wat er tijdens het moment zelf gebeurt.
Betekenis voor andere organisaties
Meet beleving waar zij werkelijk ontstaat
Menselijke ervaring wordt gevormd door meer dan wat mensen achteraf kunnen vertellen. Door hersenrespons en visuele aandacht in de echte omgeving te meten, ontstaat inzicht in hoe mensen kunst, ruimtes, producten en ervaringen werkelijk beleven.
Welke ervaring wil jij beter begrijpen?
Van kunst en cultuur tot producten, omgevingen en live experiences - Neurofactor meet menselijke respons op het moment waarop de ervaring werkelijk plaatsvindt.